Značaj i uloga sportskog psihologa u timu
Mentalni trening je proces koji podrazumeva stalno ravijanje mentalne snage, proces koji stalno traje i razvija. Razvoj počinje i pre početka bavljenja sportom pod uticajem roditelja, vaspitača, zatim trenera, drugara iz tima, opšteg načina života, organizacije, ciljeva koje smo sebi postavili. Veštine i ključne koncepte mentalnog treninga mogu koristiti svi, bez obzira na sport i postignut nivo sportske veštine. Mentalni trening unapređuje kvalitet izvođenja sportista, timova, trenera. Na početnim nivoima stiču se osnovne veštine mentalne kontrole koje se tokom razvoja sportske karijere usavršavaju i uobličavaju u visokoindividualizovan sistem veština psiho-telesne kontrole.
Teme u okviru saradnje sportista (mlađe i starije kategorije) i psihologa su sledeće:
- Razvojne karakteristike, kognitivni i moralni razvoj
- Razvojne krize mladih sportista (odbacivanje,revolt..)
- Samopouzdanje sportista
- Timski duh, zajedništvo
- Psihološka podrška (na terenu, treninzima, takmičenjima i pripremama)
- Psihološka priprema (individualna, na nivou tima)
- Anksioznost u sportu („hladna glava“ i takmičenje)
- Trening vs Takmičenje (kako stanje i uspešnost treninga preneti na situaciju takmičenja)
- Veštine komunikacije ( trener-sportista, trener-tim, sportista-sportista, trener-sportista-roditelj)
- Mentalne veštine u cilju boljeg izvođenja (trenera, na nivou tima, sportista)
- Pozitivno razmišljanje i odnosi u timu
- Kontrola emocija (samomotivisanje, upravljanje osećanjima, prepoznavanje tuđih osećanja, upravljanje odnosima)
- Uticaj sporta na ostale životne oblasti
Ciljevi saradnje sa sportskim psihologom - Samospoznaja performansi sportista kako u individualnom tako i u ekipnom sportu
- Usavršavanje sposobnosti ,mentalne čvrstoće (mental toughness)
- Sticanje,učenje mentalnih veština za vrhunsko izvođenje
- Prihvatanje stava da je cilj svakog sportskog takmičenja ali i treninga ,pokazati svoje umeće ,veštine na najvišem mogućem nivou.
Podaci koji sunam relevantni,važni na polju psihološke pripreme igrača, tima su:
osobine ličnosti, psihička stanja i procesi, inteligencija, ponašanje pojedinca/grupe, međuljudski odnosi, adaptacija i socijabilnost u raznim situacijama, kapaciteti, razvoj potencijala pojedinca/tima, celokupna psihološka klima tima/kluba.
Načini prikupljanja ovih podataka su sledeći:
Opservacija ,intervjui, situaciono praćenje ,psihološka testiranja, analiza grupne dinamike ,savetodavni rad, na treninzima, utakmicama i odnos prema protivnicima.
Psiholške tehnike u okviru mentalnog treninga koje su nam na raspolaganju su :
Vežbe koncentracije
Vežbe unapređenja sposobnosti selektivne i voljne pažnje
Vežbe relaksacije, autogeni trening
Imaginacija (vizualizacija) , pozitivno mišljenje i samogovor.
Psihološko testiranje sportista i trenera podrazumeva primenu adekvatne baterije testova tehinike I skala, sa ciljem procene (osnovne I specifične) psihološkog statusa sportiste i trenera ,kao i postavljanju zadataka za dalji lični rast i razvoj.
Psihološka procena nam pomaže praktično i u sledećem:
- Kada i kako reagovati u odnosu trener-igrač u konkretnim situacijama, na terenu
- Načini na koje sportista prihvata određene poruke bilo od trenera, sportista, sudije, publike
- Koristiti sopstvene potencijale kao kapital i uskladiti ga sa utvrđenim potencijalima sportista, igrača i celokupnog tima
- Utvđivanje stanja optimalne motivacije, kao i stanja iznad/ispod optimalnog nivoa
- Kako usmerini rad na psihomotornu snagu (eksplozivna i repetitivnu),psihomotornu brzinu, psihomotornu koordinaciju, psihomotornu preciznost
Psiholog na terenu: Rad na terenu podrazumeva saradnju psihologa sa sportistima, trenerima pre i/ili tokom određenog takmičenja, utakmice, u analizi istih, kao i pomoć sportistima i trenerima u primeni mentalnih veština i razvijanje mentalne čvrstoće tokom treninga i sportskih priprema. Važnost prisustva psihologa određenim situacijama na terenu upotpunjuje sliku procene i načina daljeg rada sportista, tima i trenera u svom što uspešnijim, efikasnijim sportskim izvođenjima.
Jedna od opštih preporuka:
Preporuka za sportiste i trenere : Pred takmičenje, utakmicu se podsetiti svojih sposobnosti, pre svega kvaliteta, svojih prednosti kako na nivou pojednca (igrača i trenera) tako i na nivou ekipe, raditi na efikasnoj komunikaciji , potrebnoj energiji, a mane i nedostatke što više analizirati i rešavati na trenizima, bilo da su kondicioni, tehnički ili taktički, a ujedno raditi na psihološkoj pripremi, mentalnoj čvrstoći tima kroz sve segmente delovanja.
Davorka Leoni, sportski psiholog
PSIHOCENTAR, Niš
Kontakt: +38162 9624512, +381653342324
